Stel: u bent in Iran getrouwd en bij huwelijkssluiting heeft u een afspraak gemaakt over de bruidsgave, de som geld of goederen die de man bij het huwelijk aan de vrouw belooft. Nu leeft u in Nederland en staat u voor een scheiding. Geldt die afspraak dan nog? En wat als de afspraken in uw huwelijksakte u beperken in uw vrijheid om te scheiden?
In onze eerdere blog over de bruidsgave naar Iraans recht legden wij uit hoe de Nederlandse rechter omgaat hiermee. De Hoge Raad heeft nu een verdere stap gezet. Recent heeft de Hoge Raad in een arrest duidelijk(er) gemaakt wanneer een bepaling uit Iraanse huwelijksakte niet kan worden toegepast in Nederland.
Een man en vrouw trouwden in Iran. In hun huwelijksakte stond een bepaling over de bruidsgave. In de akte stond dat de vrouw daar alleen recht op had als zij zelf niet om de scheiding had gevraagd. Daarnaast had zij haar taken als echtgenote naar behoren vervuld moeten hebben. Ook stond in de akte dat de vrouw in een beperkt aantal omstandigheden om de echtscheiding mocht verzoeken. De man was in 2019 naar Nederland gekomen, de vrouw en hun dochter volgden in september 2021. Toen de relatie stukliep, vroeg de vrouw de Nederlandse rechter om haar de bruidsgave toe te kennen. Dat leidde uiteindelijk tot een procedure bij de Hoge Raad.
Een bruidsgave (“mahr” genoemd), is een bedrag of bezitting dat de man bij het huwelijk aan de vrouw belooft. Het is een sterk religieus en cultureel verankerd gebruik in onder meer de Iraanse huwelijkstraditie. Juridisch gezien is de bruidsgave een eigen soort aanspraak: het is geen alimentatie en geen gewone huwelijkse vermogensafspraak, maar iets daartussenin. Zodra het huwelijk wordt gesloten, is de vrouw rechthebbende op de bruidsgave. Toch stellen huwelijksaktes uit Iran vaak voorwaarden aan de uitbetaling ervan, en dat is precies waar het in dit arrest om draait.
In Nederland komt het voor dat partijen in het buitenland zijn getrouwd. De Nederlandse rechter moet in beginsel het recht toepassen van het land waar het huwelijk is gesloten of het recht dat partijen hebben gekozen. In dit geval was dat Iraans recht. Maar er is een grens. Als de toepassing van buitenlands recht leidt tot een uitkomst die naar Nederlandse maatstaven volstrekt onaanvaardbaar is, mag en moet de rechter ingrijpen. Dit heet de openbare orde-exceptie. Denk hierbij aan afspraken die de toegang tot de rechter belemmeren of die iemand straffen om wie hij of zij is. Belangrijk: de rechter wijst het buitenlandse recht niet volledig van de hand. Alleen het deel van de afspraak dat over de schreef gaat, wordt buiten toepassing gelaten. De rest blijft gewoon gelden.
De Hoge Raad bevestigde de lijn die hij eerder in 2021 uitzette. Er is geen algemene regel dat Iraanse huwelijkse voorwaarden altijd in strijd zijn met de Nederlandse openbare orde. Het hangt af van de specifieke omstandigheden van het geval. Twee vragen zijn daarbij leidend. Ten eerste: hoe sterk is de band met Nederland? Hoe langer mensen hier wonen, hoe groter de kans dat de Nederlandse rechter ingrijpt. Ten tweede: wat is het concrete effect van de bepaling?
Een clausule die de vrouw verbiedt te scheiden zonder haar bruidsgave te verliezen, raakt haar vrijheid om naar de rechter te gaan. Een clausule die de bruidsgave afhankelijk stelt van haar “moreel gedrag” raakt haar privéleven. Beide soorten bepalingen kunnen in strijd zijn met de openbare orde, maar de rechter moet dat per geval beoordelen. In deze zaak verwierp de Hoge Raad het beroep van de vrouw, omdat zij onvoldoende had onderbouwd dat de concrete omstandigheden tot die conclusie leidden.
Bent u in het buitenland getrouwd en woont u nu in Nederland? Dan is het verstandig om tijdig te laten onderzoeken welk recht op uw huwelijk van toepassing is en of afspraken uit uw huwelijksakte hier afdwingbaar zijn. Dit geldt niet alleen voor mensen met een Iraanse achtergrond: soortgelijke vragen spelen bij huwelijken gesloten in andere landen. De uitspraak van de Hoge Raad laat zien dat de Nederlandse rechter wel bereid is in te grijpen als buitenlandse afspraken uw fundamentele rechten schaden, maar dat dit niet vanzelf gaat. U moet het aan de rechter uitleggen en onderbouwen. Hoe sterker uw band met Nederland, hoe meer ruimte er is voor de rechter om u te beschermen. Wacht daar niet te lang mee: in een scheidingsprocedure telt elke stap die u zet, of juist niet zet.
Heeft u vragen over uw situatie, over een buitenlandse huwelijksakte of over uw rechten bij een scheiding in Nederland? Onze advocaten hebben ruime ervaring met internationaal familierecht en helpen u graag verder. Neem gerust contact met ons op voor een gesprek. We luisteren eerst, en denken dan pas met u mee over de beste stap vooruit.
